Wykonawcy

Alfred Sznitke

Alfred Sznitke – kompozytor niemiecko-rosyjski zaliczany do czołowych przedstawicieli postmodernizmu w muzyce, urodził się w 1934 roku w mieście Engels (dawniej Pokrowsk) – stolicy ówczesnej Niemieckiej Nadwołżańskiej Autonomicznej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Edukację muzyczną rozpoczął w Wiedniu, dokąd jego ojciec został oddelegowany po II wojnie światowej jako dziennikarz i tłumacz. Po powrocie do Moskwy (1948) kontynuował studia muzyczne w Konserwatorium Moskiewskim. W 1960 roku wstąpił do Związku Kompozytorów ZSRR. Do 1972 roku pracował w macierzystej uczelni, ucząc instrumentacji. Jednocześnie zajmował się komponowaniem muzyki poważnej, filmowej oraz teatralnej. W 1990 roku – po otrzymaniu obywatelstwa niemieckiego – wraz z rodziną opuścił ZSRR i osiedlił się w Hamburgu. W tym okresie jego twórczość była już od dekady propagowana w Niemczech przez koncertujących tam artystów radzieckich. Do grona wielbicieli Sznitkego należał m.in. słynny skrzypek Gidon Kremer. Trzonem twórczości Sznitkego są wielkie dzieła orkiestrowe i wokalno-instrumentalne, m.in. dziesięć symfonii (ostatnia niedokończona), sześć concerti grossi, cztery koncerty skrzypcowe, trzy fortepianowe, dwa wiolonczelowe, koncert potrójny na skrzypce, altówkę i wiolonczelę, cztery kwartety smyczkowe i trzy opery. Muzyka Alfreda Sznitkego nosi cechy tzw. polistylizmu – łączy nowoczesny warsztat z inspiracjami różnymi tradycjami muzycznymi. W pierwszych utworach artysty odzywają się echa klasyki rosyjskiej (Szostakowicz, Strawiński), niemieckiej (Mahler, Berg, Orff) i amerykańskiej (Ives). W tym okresie artysta posługiwał się techniką serialną. Pod koniec lat 60. zaczął wprowadzać do swoich utworów jawne cytaty i aluzje odnoszące się do dzieł Bacha, Mahlera, Vivaldiego, Beethovena, Schönberga, jak również do muzyki rozrywkowej. Zacieranie granic między muzyką poważną i rozrywkową stało się wówczas jednym z jego głównych celów. Dzieła dojrzałe Sznitkego charakteryzują się autonomią i spójnością inwencji oraz wielkim wewnętrznym skupieniem. Kompozytor zmarł w 1998 roku.

*

III sonata fortepianowa Alfreda Sznitkego pochodzi z 1992 roku. Ten czteroczęściowy utwór jest odwróceniem tradycyjnego modelu formy sonatowej: części pierwsza i trzecia przebiegają w tempach wolnych, części druga i czwarta są szybkie. Z tradycją sonaty beethovenowskiej łączy utwór pokrewieństwo materiału wykorzystywanego w poszczególnych ogniwach. Zamysł syntetyczny widoczny jest szczególnie w finale, gdzie zestawione zostają ze sobą główne pomysły wykorzystane w poprzednich częściach. Język Sonaty jest bardzo ascetyczny. Ogniwa wolne wypełnia narracja prowadzona konsekwentnie w dwugłosie, tu i ówdzie wzbogacanym długo wybrzmiewającymi akordami. Dwie samodzielne linie melodyczne, oparte przeważnie na krokach sekundowych, zestawiane są w sposób przypominający dawną technikę kontrapunktyczną. Panuje tu jednak więcej swobody rytmicznej, w następstwie wykorzystania przez twórcę subtelnych zabiegów polirytmicznych. Części szybkie posiadają wyraziste motywy czołowe – w obu przypadkach są to sekwencje szybko repetowanych dźwięków. Kompozytor pozwolił w nich sobie na większy rozmach – faktura bywa gęsta, nie brakuje też efektownych kulminacji. Utwór wieńczy tradycyjna wirtuozowska koda.

(md)

Menu